دیپارتمنت جغرافیه


این وبلاگ یک وبلاگ علمی و معلوماتی درباره علم جغرافیا و مسائل مربوط به آن می باشد



مقدمه:
   ترافیک نمودی به غایت جغرافیایی است. از سویی این پدیده وابسته به جغرافیای طبیعی است که استفاده از مسیرهایی را تسهیل و یا اجتناب از مسیرهایی دیگر را توصیه می‌کند و از سویی با برخی تکنیکها، مانند فلان شیوه رایج در ساختارراهها و اختراع وسیله نقلیه در ارتباط قرار میگیرد. ترافیک از یک سو با ایجاد مشاغل و پیدایش کانونهای جمعیتی وابسته به حمل و نقل و از سوی دیگر با ایجاد امکان بروز برخی دگرگونیها در تولید و یا در مصرف، پدیده‌های انسانی را به نوبه خود دستخوش دگرگونی می‌سازد. ترافیک ایجاد‌کننده شبکه‌ای از خطوط نیرو و سلسله مراتبی از گره ها و پیوستهاست در نهایت امر خود شرط لازم برای وجود برخی از انواع معیشت سیار است.
   همچنانکه انقلاب صنعتی به نحوی بنیادی، شرایط زیست را در بخش بزرگی از سیاره ما دستخوش دگرگونی ساخته است، به همان مقیاس یک انقلاب تکنیکی مشابه، در قلمرو ترافیک یعنی انقلاب در امر حمل و نقل، امکان نقل مکانی سریع‌تر، منظم‌تر، با ظرفیت بیشتر و اقتصادی‌تر را میسر ساخته و انقلاب صنعتی را همراهی کرده است. بنابر‌این، تحول در امر حمل و نقل، نظیر انقلاب صنعتی، به صورت یک فرآیند و یا مجموعه‌ای از انقلابات پیاپی ظاهر شده است. پس از بهبودی که در امر آمد و شد در جاده‌ها طی سده هیجدهم اتفاق افتاد، استفاده عملی از ماشین بخار در امر کشتیرانی، سپس ظهور راههای آهن در سده نوزدهم، به صورت شاخصهای این سیر تحول به حساب آمده‌اند. سپس پیدایش اتومبیل در آخرین دهه سده نوزدهم و ظهور هواپیما در سده بیستم به نوبه خود شرایط حمل و نقل را از بنیاد دگرگون ساخت. فن انتقال نیروی برق فشار قوی، که پس از جنگ جهانی اول گسترشی بی‌سابقه به خود گرفت و سپس تکنیک مخابره از راه دور، تاثیر خود را در این سیر تحول تسجیل کرد. وسایل ابتدایی حمل و نقل در زمان ما، جز بخش بسیار ناچیزی از مسافران و کالاها را جابه‌جا نمی‌کنند.


ترافیک نمودی به غایت جغرافیایی است. از سویی این پدیده وابسته به جغرافیای طبیعی است که استفاده از مسیرهایی را تسهیل و یا اجتناب از مسیرهایی دیگر را توصیه می‌کند و از سویی با برخی تکنیکها، مانند فلان شیوه رایج در ساختارراهها و اختراع وسیله نقلیه در ارتباط قرار میگیرد. ترافیک از یک سو با ایجاد مشاغل و پیدایش کانونهای جمعیتی وابسته به حمل و نقل و از سوی دیگر با ایجاد امکان بروز برخی دگرگونیها در تولید و یا در مصرف، پدیده‌های انسانی را به نوبه خود دستخوش دگرگونی می‌سازد. ترافیک ایجاد‌کننده شبکه‌ای از خطوط نیرو و سلسله مراتبی از گره ها و پیوستهاست در نهایت امر خود شرط لازم برای وجود برخی از انواع معیشت سیار است.
   همچنانکه انقلاب صنعتی به نحوی بنیادی، شرایط زیست را در بخش بزرگی از سیاره ما دستخوش دگرگونی ساخته است، به همان مقیاس یک انقلاب تکنیکی مشابه، در قلمرو ترافیک یعنی انقلاب در امر حمل و نقل، امکان نقل مکانی سریع‌تر، منظم‌تر، با ظرفیت بیشتر و اقتصادی‌تر را میسر ساخته و انقلاب صنعتی را همراهی کرده است. بنابر‌این، تحول در امر حمل و نقل، نظیر انقلاب صنعتی، به صورت یک فرآیند و یا مجموعه‌ای از انقلابات پیاپی ظاهر شده است. پس از بهبودی که در امر آمد و شد در جاده‌ها طی سده هیجدهم اتفاق افتاد، استفاده عملی از ماشین بخار در امر کشتیرانی، سپس ظهور راههای آهن در سده نوزدهم، به صورت شاخصهای این سیر تحول به حساب آمده‌اند. سپس پیدایش اتومبیل در آخرین دهه سده نوزدهم و ظهور هواپیما در سده بیستم به نوبه خود شرایط حمل و نقل را از بنیاد دگرگون ساخت. فن انتقال نیروی برق فشار قوی، که پس از جنگ جهانی اول گسترشی بی‌سابقه به خود گرفت و سپس تکنیک مخابره از راه دور، تاثیر خود را در این سیر تحول تسجیل کرد. وسایل ابتدایی حمل و نقل در زمان ما، جز بخش بسیار ناچیزی از مسافران و کالاها را جابه‌جا نمی‌کنند.

حمل و نقل راههای زمینی :


   شرایط طبیعی


   ترافیک ابتدایی، تحت استیلای شدید شرایط طبیعی است؛ در حالی که تکنیک جدید، امکان رهایی از این شرایط را فراهم آورده است و مساله موانع را به مساله هزینه‌ها و به نابرابری در سود‌آوری مبدل ساخته است و بدون ابرام در مورد مشکلات مربوط به رفت و آمد در مناطق جنگلی و صحرایی، ما تنها به تاملی درباره مشکلات ناشی از امر یخبندان در نواحی کوهستانی اکتفا می‌کنیم. یخبندان موجب وارد آمدن صدمات و خسارتهایی فراوان به راههاست. گسترش یخ در خاک موجب ایجاد برآمدگیها و شکسته‌شدن پوشش خارجی آن می‌شود. به هنگام باز شدن یخها، راهها در گل و لای فرو می‌نشینند و گودالهای تعبیه شده در آن به هیچ روی هموار نمی‌شوند. و این امر موجب می‌شود تا مسؤولان، راه را در فصل یخبندان بر تمامی وسائط نقلیه و یا بر وسائط نقلیه سنگین مسدود سازند. به منظور اجتناب از خسارات ناشی از برودت هوا، معمولاً جاده‌ها را از مصالحی با گرانولومتری ویژه می‌سازند که آب کمتری به خود بگیرد و در نتیجه از به کار گرفتن مصالحی که به آب آغشته می‌شوند و در صورت بروز یخبندان آماس می‌کنند، اجتناب می‌ورزند، و بدین سبب ریگهای درشت دانه را که می‌توانند خشک باقی مانده و هوا در بین دانه‌های خود حفظ کنند، بر سایر موارد مصالح ترجیح می‌دهند. از این روست که به احداث جاده‌هایی مرکب از خاک دست‌ریز، به ارتفاع تقریبی یک متر، دست می‌زنند تا آب را به آسانی بتواند از خود عبور دهد.

 

    ناهمواری به نحوی مضاعف موجب ایجاد مشکلاتی در امر ترافیک می‌گردد؛ زیرا از یک سو شیب زمین زمینه کندی رفت و آمد را فراهم می‌آورد و از سوی دیگر ارتفاع سبب بروز تغییراتی در وضعیت اقلیمی و علی‌الخصوص موجب ریزش برف سنگین می‌شود.
   راههای زمینی و راههای آهن وجود شیب ملایم و انحناهایی با شعاع زیاد را ایجاب می‌کنند و راههای آهن از این دو جهت توقع‌شان از همه بیشتر است. در حالی که راههای زمینی می‌توانند به شیبی تا حدود 13 درصد اکتفا کنند و بازدهی آنان حتی تا 9 درصد نیز هم‌چنان رضایت‌بخش است؛ راههای آهن حداکثر قادر به تحمل شیبی در حدود 35 در هزار (در آمریکا 45 در هزار) هستند و بازدهی از 6 در هزار به بعد شروع به ضعیف‌تر شدن می‌کند و از 15 در هزار به بعد به نحوی محسوس رو به کاهش می‌گذارد. یک انحنا، با شعاع 20 متر، وسائط نقلیه زمینی را وادار به کمتر کردن سرعت می‌کند، امری که در راههای آهن با شعاع 250 متر اتفاق می‌افتد. بنابر‌این لازم است تا از میزان شیب زمین و انحنای پیچها کاست

استفاده از تاسیسات بزرگ معماری در امر راه سازی، امکان کاستن از شیب زمین را فراهم می‌آورد، ولی هزینه اجرای آن را بسیار بالا می‌برد. از این قرار بهای تمام شده یک بزرگراه در مناطق کوهستانی، در فواصلی مساوی، 4 برابر گران‌تر از هزینه احداث یک اتوبان در مسیر هموار دشت است. مثلاً در ایتالیا، در اتوبانهای بولونی- فلورانس، رم- لاکیلا و اینس‌بروک- برنر تونلها و پلها، متناوباً از پی یکدیگر می‌آیند. راههای آهن، نسبت به بزرگراهها، از تونلهای بیشتر و از پلهای کمتری استفاده می‌کنند.
  

 

   در این مورد مایل هستیم تا تاکیدی بیشتر بر تونلها داشته باشیم. استفاده از این وسیله، از جمله فنون قدیمی است و کانالهای آبرسانی از قدیم‌ترین ایام آن را به کار گرفته‌اند. ولی با اختراع دستگاههای جدید حفاری، امکان ایجاد شکافهای بزرگ در دل کوهها فراهم آمده است و خطوط آهن بیشترین استفاده را از آن به عمل آورده‌اند. با احداث تونل، امکان عبور از قله‌ها، اجتناب از یک انحنا، وصول به ارتفاعات بالا با استفاده از یک مسیر مارپیچ و همچنین احتراز از عوارض بدی وضع هوا و خطر سقوط بهمن از روی دامنه‌ها فراهم می‌آید. ولی در مقابل، مخارج احداث آن بسیار بالاست و از این رو سعی بر آن بوده است تا حتی‌المقدور از احداث آن اجتناب ورزیده شود. با این همه، چنانچه نظر بر احداث یک راه آهن سریع‌السیر قرار گیرد، گریزی جز آن نسیت که از شیب زمین کاسته شود و تونلهای اساس، که لزوماً طولانی‌تر هستند، حفر شوند. طولانی‌ترین تونلهای ماورا آلپ، یعنی تونل سنپلون (با نزدیک به 20 کیلومتر طول)، در ضمن کم ارتفاع‌ترین آن نیز هست (با ارتفاعی اندکی بیش از 700 متر). جاده زمینی به برکت وجود شیبهایی که عبور ار آن میسر است و به کمک پیچهای فشرده قادر است از قله کوهستان بگذرد. ولی با فرا رسیدن فصل زمستان، برف تمامی گردنه‌ها را مسدود می‌سازد. بنابر‌این تونل، مناسب‌ترین وسیله برای تضمین رفت و آمد دائمی است. از این رو، از سال 1963 به بعد، تونلها در مسیر جاده‌ها، یکی پس از دیگری حفر می‌شوند.
  
   وسایل حمل و نقل جدید، بی‌هیچ تأخیر محسوسی، امروزه می‌توانند به آسانی از این گذرگاههای کوهستانی بگذرند. کوههای رشوز و آند، هر یک دارای خطوط آهن ویژه خود هستند و کوههای آلپ به شبکه نسبتاً گسترده‌ای از آن مجهز است.
   با این حال، آنجا که مقدار ظرفیت بار نسبتاً ناچیز و قطارهای مسافربری فاقد سرعت لازم بوده باشند، استفاده از هواپیما و سپس راههای زمینی، به صورت وسائط اساسی حمل و نقل، وارد عمل می‌شوند و راههای آهن را پشت‌سر می‌گذارند. از آن جمله در کوههای آند و راهی که از طریق گردنه کامبر، آرژانتین را به شیلی مرتبط می‌سازد، میتوان مثال زد. استفاده از چنین راهی البته به ندرت صورت می‌گیرد. هم‌چنین ارتباط میان دو کشور چین و هند محدود‌تر و انجام آن از طریق دریا، آسان‌تر از آن است که بتوان به احداث یک راه‌آهن ماوراء هیمالیا اندیشید. در عوض، آمد و شد در تمامی ایام سال در آلپها به اندازه‌ای متراکم و فعال بوده است که دست یازیدن هر نوع هزینه‌ای را در پی افکندن تاسیسات مربوط راههای آهن، کاملاً توجیه می‌کرده است. باری، وجود ناهمواری، مانعی در برابر انسان محسوب نمی‌شود، اگر هزینه‌ای که ساخت و نگاهداری یک راه کوهستانی ایجاب می‌کند بتواند به سرعت لازم توسط در‌آمدهای حاصل از آن مستهلک شود.
   در پایان، باید خاطر نشان ساخت که کوهها شاید کمتر از جنگلها بتوانند گروههای انسانی را، جدای از هم نگاه دارند. واقع امر آن است که دولتهای بزرگی از طریق رفت و آمد در نواحی کوهستانی ایجاد شده و به راه توسعه افتاده‌اند. توسعه این دولتها، زمانی که مقتضیات تاریخی، در دو سوی قلل کوهها، سرزمینهایی را نصیب آنان ساخته دستخوش اختلال نشده است

ادامه دارد.....

+ نوشته شده در ۱۳۸٧/٦/۳۱ساعت ۱٢:٥٧ ‎ب.ظ توسط محمدواثق حسینی نظرات ()