ارتباط کیش اوستایی با دانش اختر شناسی و نتایج جغرافیایی حاصل از آن

 

بسمه تعالی

«ارتباط کیش اوستائی با دانش اخترشناسی و نتایج جغرافیائی حاصل از آن»


نویسنده: پوهیالی محمدواثق حسینی

ارائه شده در محفل سمینار مقالات علمی تحقیقی اساتید پوهنتون تعلیم و تربیه کابل، حوت 1386

سالهادل طلب جام جم ازمامی کرد      وانچه خودداشت ز بیگانه تمنّا می کرد

آینده از آن ملّتی است که از گذشته خویش با خبر باشد.

       از نگاه پژوهشگران باستان شناس و مورخین مدنیّت شناس، آریانا نخستین کانون بشری در سرتاسر آسیای میانه و جنوبی، و پنجمین مرکز تمدن های هفتگانه دنیا به شمار می رود؛ که تحت عنوان «تمدن اوستائی» در جهان مشهور و معروف است. سرسلسله این مدنیت درخشان شخصیت عالم و دانشمند بزرگ یعنی «زرتشت بلخی» می باشد. که در علومی همچون فلسفه و ستاره شناسی تبهّر خاصی داشت. و بر اثر همین برجستگی های علمی و ویژه گی های شخصیتی اش بود که زرتشتیان از او بعنوان پیامبر آئین زرتشتی  یاد می کنند.

       در تمام ادوار کهن و حتی تا به امروز اساس حیات فردی، زندگی اجتماعی و بقای دولت ها و تمدن ها را سبک زندگی و معیشت زراعتی تشکیل می داده به طوری که بدون آن ادامه حیات بشر و پایداری نظامهای سیاسی غیرممکن و محال است. هر نظام سیاسی و هر کشور و سرزمین بدون فعالیت زراعتی غیر ممکن است که دارای استقلال باشد. پایه ها و اساس زراعت نیز بر شناخت زمان و مکان استوار است. و شناخت زمان و مکان نیازمند کسب معلومات در باره عوامل بوجود آورنده زمان و مکان می باشد. و نتیجه این شناخت و کسب معلومات پیدایش علوم و دانش است که جغرافیا یکی از این دانشها می باشد. قدمت و دیرینگی این علم را بدون شک باید همزمان با پیدایش خلقت و فعالیت بشر در کره زمین دانست که خود فرصتی دیگر می طلبد.

       جغرافیه یعنی مطالعه سطح زمین به عنوان فضایی که جوامع انسانی در آن زندگی می کنند. و هر گاه عنصر انسان از این تعریف برداشته شود، عرصه فعالیت برای زمین شناسان و هنگامی که عنصر زمین برداشته شود مجال صحبت برای جامعه شناسان مهیّا می گردد. بعبارت دیگر دانش جغرافیا حلقه اتصال بین اجتماعیات و طبیعیات است. و در عین حال که خود عرصه ای مستقل و مشخص دارد از کمک سایر علوم وام می گیرد و بوسیله ثمرات و نتایج خود به آنان مدد می رساند. و دانش ستاره شناسی و به قول عربها علم نجوم یکی از آن دانشهایی است که همزاد و مکمّل جغرافیا می باشد. و بشر را در شناسایی مکان و زمان کمک و راهنمائی کرده است. چرا که شناختن زمان از موقعیت مطلق و منطقه استقرار آن مکان در ارتباط با موقعیت و مرکزیت خورشید محاسبه می گردد.

       شناخت وقت و زمان در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی و فعالیتهای اقتصادی – اجتماعی، سیاسی و نظامی و حتی فرهنگی و مذهبی نوع بشر نقش موثر و حیاتی داشته، دارد و خواهد داشت. و تمدن اوستائی نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. چرا که هم بدلیل ساختار زندگی متکی بر زراعت و هم بدلیل حاکمیت ایدئولوژی و آئین مهرپرستی که اساس آن را فلسفه احترام به روشنی، نور و هدایت و تنفر از سیاهی، تاریکی ظلمت و گمراهی شکل می دهد، باعث شد تا جامعه آریانای کهن به شناختن وقت و زمان همّت کنند. تا در بر پایی و برگذارنمودن مراسم، جشنها و اعیاد مذهبی سر وقت دست بکار شده و هرکدام را بدون اتلاف وقت در زمان معین انجام دهند. تا موجبات خشنودی ایزد ایزدان و اهورامزدا را کسب کرده و به بهشت مینوئی و جاودان دست یافته و از خشم اهریمنان و دژخیمان و تباهی و سقوط در دوزخ نجات یابند. محصولات فراوان داشته باشند و درپیشگاه ایزدان قربانی کرده و او را خشنود سازند.

       به این ترتیب برای اینکه بفهمند طلوع صبحگاهان و غروب شامگاهان دقیقاً چه وقت است؟ زمان کشت و کار کی فرا می رسد؟ هنگام نوروز بهاری و آغاز زندگی و حیات چه موقع است؟ و مراسم نوروز پائیزی و شب یلدا چه وقت از راه می رسد؟ تا با برپائی جشنها و انجام پایکوبیها، انجام دعا و نیایش و اهدای قربانی و بخشش از گزند ددمنشیهای اهریمن سرمای سوزان و شبهای طولانی زمستان در امان روشنائی و گرمای شعله های آتش که سمبل نور، گرما، آفتاب روشنائی و هدایت استبسر برده و با رسیدن فصل بهار و آغاز سال نو و شروع زندگی جدید نوروز بهاری را به شکرانه خلاصی از فصل سرما با سر دادن سرودها و آوازها و برپائی جشنها و تقدیم هدایا و تحفه هائی از باقیمانده محصولات سال قبل در قالب هفت سین، هفت شین وهفت میوه و به امید داشتن سال نیکو و سرشار از برکت به استقبال آن رفته و شکر آن را بجای آورند؟[1]  

        پیدا شدن صدها نوع از این قبیل سئوالات کی؟ چه وقت؟ چه هنگام؟ کدام لحظه؟ و امثالهم و انتظار فرارسیدن آنها بر اثر تجربه، تحقیق و تمرین بلاخره اجداد اوستائی ما را به طرف دانش ستاره شناسی و یا بقول دیگر علم هیئت و نجوم رهنمون شده و ممارست در محاسبات نجومی باعث شد تا به تبهر و آگاهی های بی نظیر در این زمینه دست یافتند. و به شکرانه شناخت و موفقیت های بدست آمده برای هر کدام از آنها جشن و اعیاد خاص برگذار کردند. که بعدها در قالب مراسم آئین زرتشتی و کیش مهر پرستی تدوین و اجرا می شد و روز بروز تکامل پیدا می کرد بدون آنکه در اصل آئین اوستائی یعنی پرستش نور و اعتقاد به روشنائی، خللی وارد شود.

       به هرحال برخی از ثمرات و جواب سئوالات فوق که زرتشتیان را در پیش برد کیش اوستائی کمک کرد آنقدر دقیق، سنجیده و عالمانه بودند که تا به امروز بدون کدام تغییر و دگرگونی اساسی باقی مانده و به دست ما رسیده است. و چه بسا که پایه و اساس برخی از علوم نوین هم قرار گرفته است. که اینک به فراخور حوصله این مقاله خدمت شما تقدیم می گردد.

       بطوری که می دانید واژه «آفتاب» مرکب از دو بخش است. پیشوند «آف» در زبان اوستائی به معنی جسم « داغ و نورانی» است. و پسوند «تاب» به مفهوم «پیچ و خم» یا حرکات موجی داشتن می باشد. همچنین واژه ی «مهتاب» نیز مرکب از دو بخش است. یکی پیشوند «مه» به معنی جسم نورانی و زیبا و دیگر پسوند «تاب» به همان مفهومی که قبلاً گفته شد. بنابراین به این نتیجه می رسیم اضافه تر از5000 سال قبل از آنکه دانشمندان غربی به خاصیت حرکت موجی نور پی ببرند، اجداد فرهیخته ما به آن پی برده و این خاصیت از انرژی نور را بنام «تاب» مسمّی ساخته بودند. و غربی ها فقط با ترجمه  دقیق و ماهرانه  و دقت در معنی «آفتاب» و «مهتاب» و با استفاده از جهالت، حماقت، تعصب و خیانت ما نسبت به میراثهای کهن و اجدادیمان، آن را بعنوان کشف برجسته در علم فیزیک قلمداد کرده و به خودشان اختصاص داده اند.

         نمونه دیگر، اصطلاح عربی «اصطرلاب» (استرلاب) است .این عبارت صورت تغییر یافته و معرّب واژه ( استره یاب) اوستائی می باشد؛ که مرکب از دو واژه « استره » در زبان اوستائی معادل با همین واژه «ستاره» در زبان دری امروزی است که در گنجینه سر به مهر گویش اوستائی یعنی لهجه هزاره گی با همان تلفظ اصیل و قدیمی آن یعنی « استره » تلفظ  می شود. به هر حال مفهوم کلّی عبارت فوق ستاره یاب یا وسیله ای که برای پیدا کردن و سنجیدن ارتفاع و فاصله ستاره گان به کار می رود؛ می باشد.

       «آقای دکتر حسن عباسی در کتاب تقویم آریائی چاپ پاریس معتقد است که قدیمی ترین ستاره یاب جهان از رصدخانه زرتشت در نیمروز کشف شده است.»[2] و این به اثبات می رساند که وسایل مطالعه و تحقیق در مورد ستاره گان و علم نجوم، چندین قرن قبل از بطلمیوس در سرزمین اجدادی ما اختراع شده و نظریه ابداع آن توسط بطلمیوس را خنثی می نماید. همچنین عبارت لاتینی «استرونومی» به معنی «علم نجوم » یا ستاره شناسی و مشتقات آن یعنی «استرسکوپ» و یا «اسپکترسکوپ» یعنی وسایلی که برای تجزیه نورهای مرکب و امثالهم بکار می رود همگی از مشتقات و صورت تغییر یافته « استره » می باشد.

       موضوع دیگر برگذاری جشن میتراکانا یا جشن مهرگان، در پایان موسم تابستان و در اولین روز از فصل پاییز یا به اصطلاح عربها فصل خزان می باشد. که اجداد ما هر ساله بعد از برداشت محصول و پایان کار زراعت، در این روز به انجام مراسم خاص دعا و نیایش توأم با جشن و پایکوبی اقدام     می کردند. بر همه روشن است که در اکثر نقاط میهن ما به غیر از مناطق گرمسیر که شرایط اقلیمی متفاوت تری با سایر نواحی دارند؛ در بشتر جاها شروع سال زراعتی از ابتدای فصل پاییز یا همان خزان است. به همین دلیل در سیستم زراعت کشور ما دو نوع کشت وجود دارد. یکی کشت بهاره یا بهاری و دیگری کشت پاییزه یا خزانی که در اقصی نقاط کشور بنامهای محلی دیگری هم یاد می شود. ازجمله در اکثر جاها خصوصاً صفحات شمال و مناطق مرکزی و هزاره جات بنام «کشت تیرمه ای» یا همان «تیرماهی» موسوم است. به این ترتیب در نزد گذشتگان ما، آغاز فصل خزان یا بعبارت درست تر موسم پاییز، آغاز سال نو زراعتی و شروع سال کشت و کار و فعالیت بوده است که روز اول آن بنام «نوروز تیرماه» نامگذاری می شد؛ و جشن و مراسم خاصی بنام «جشن مهرگان» برگذار می کردند. این مراسم هنوز هم در برخی از نقاط دور دست و دارای فرهنگ اصیل و کهن ریشه دار نظیر ساحات هرات، بلخ و قطغن زمین کم وبیش انجام می شود. و بدین ترتیب پایان سال زراعتی به موسم تابستان ختم می گردد.

       ظاهراً امروزه بر اساس محاسبات دقیق نجومی به این نتیجه رسیده اند که روز اول ماه « مهر» فارسی یا میثر، میتر و میتره اوستائی یا برج میزان عربی که آغاز فصل خزان است روزی است که بر اثر حرکت انتقالی زمین فاصله زمین با خورشید به حدّ اقل خود می رسد و به اصطلاح، اعتدال پاییزی رخ داده و طول ساعات شب و روز با هم برابر می شوند. یعنی 12 ساعت زمین در روشنائی روز به سر می برد و 12 ساعت در تاریکی شب. ولی کم کم به ساعات تاریکی و سردی هوا اضافه می شود. بعبارت دیگر فاصله زمین از خورشید دورتر شده و زاویه میل خورشید نسبت به زمین بیشتر می گردد که مدت 89 روز و 19 ساعت را دربرمی گیرد. تا اینکه به طولانی ترین میزان خود یعنی «شب یلدا» می رسد و به انقلاب زمستانی وارد می شود و مدت آن هم 89 روز را در بر می گیرد.

        نقطه مقابل این وضعیت اولین روز بهار، یعنی اولین روز از ماه « فره شی» یا فره وشی اوستائی، فروردین ماه فارسی و برج حمل عربی می باشد؛ یعنی زمین از انقلاب سرد و زمستانی خارج شده و به اعتدال بهاری وارد می گردد که مدت 92 روز و 21 ساعت را در برگرفته تا اینکه به انقلاب تابستانی وارد شده و مدت آن 93 روز و 14 ساعت می باشد. و طولانی ترین روز سال و فصل جدایی بهار و تابستان و نقطه مقابل شب یلدا می باشد. که بدلیل طولانی بودن آن به « روزگار»  یعنی عصر و زمان موسوم است. و مجموع همه اینها می شود 365 روز و 6 ساعت. یعنی یک سال کامل خورشیدی اوستائی .

       از مطالب بالا به این نتیجه می رسیم که قرنها قبل از گالیله ایتالیایی، پیروان آئین میترائی و کیش زرتشتی هم به کرویت زمین پی برده و هم مرکزیت خورشید در کهکشان را می دانستند. و اساس سال اوستائی بر مبنای گردش زمین به دور خورشید استوار بوده است. بطوری که دکتر حسن عباسی در همان منبع قبلی می نویسد: « زرتشت بلخی در رصد خانه نیمروز و در سن 48 سالگی، حلول آفتاب را به « برج بره » که همان «برج حمل» مروج در زبان دری فعلی است و مطابق با اول نوروز هر سال هجری خورشیدی می باشد رصد کرده است.»[3] و بر همین اساس تقویم یا جنتری یزدگردی باستانی را اصلاح کرده است.

       البته تاریخ یزدگردی باستانی هیچ ارتباطی با یزدگرد پادشاه ساسانی ندارد و این همان تاریخ باستانی اوستائی هاست ، که بر اساس آن بزرگترین واحد زمان را «سده» نام نهادند که تحت همین عنوان جشنی بنام جشن سده سابق رواج داشت. هر سده مرکب از یکصد سال خورشیدی اوستائی بود و امروزه اصطلاح عربی «قرن» جای آن را اشغال کرده است. هر سال اوستائی به چهار موسم بنامهای « بِهار» یا نَوبِهار و بِهاران، « تابستان » به معنی فراوانی تابش خورشید ( که با مفهوم انقلاب تابستانی امروزی کاملاً مطابق است)، « پاییز » ، پائیز ، پاریز یا پائیزان و پاریزان یعنی موسمی که برگها به پای درختان می ریزند. و یا سایه ها کوتاه شده و به پایه ها می رسند؛ و بلاخره « زَمِستان » به مفهوم موسم فراوانی زمهریر و شدت سرما تقسیم می شد.که همه این نامها تا به امروز رواج داشته و به دست ما رسیده است.

   هر موسم یا فصل اوستائی شامل  سه ماه 31 روزه بنامهای ذیل بود:

1-    فره شی مطابق با فروردین ماه فارسی و برج حمل عربی مروج در زبان دری امروزی

2-    اشی وهیشتا مطابق با اردیبهشت ماه فارسی و برج ثور عربی

3-    موروَتات مطابق با خرداد ماه فارسی و برج جوزای عربی

4-    تیشتریه مطابق با تیرماه فارسی و برج سنبله عربی

5-    اَمِرتات مطابق با مرداد ماه فارسی و برج اسد عربی

6-    خَشَتَرَوئیریه

/ 6 نظر / 149 بازدید
Wondermage Gallery

سلام دوست عزيز [گل] گالري عکس Wondermage با بيش از 1100 تصوير با کيفيت در 11 بخش مجزا شما را به ديدن اين تصاوير دعوت مي کند. اميدوارم از تصاوير خوشتان بيايد و ما را از نظراتتان محروم نکنيد. در صورت تمايل Wondermage را با نامي دلخواه که مفهوم گالري را برساند در صفحه خود لينک کرده و به ما اطلاع دهيد تا به عنوان تشکري کوچک متقابلا در دايرکتوري ما لينک شويد. به دوستانتان هم اطلاع دهيد، شايد اوقات خوبي را در گالري سپري کنند. اميدوارم موفق باشيد و از تصاوير لذت ببريد.

بازاریاب

دوست عزیز سلام اگر تمایل دارید مدیریت قوی تری بر وبلاگ خود داشته باشید،امکانات بیشتری به مخاطبین خود ارائه نمایید و یا یک گام بزرگ برای ورود به دنیای وب مستران بردارید ما توصیه می کنیم همین امروز از امکانات رایگان ارائه شده توسط تیم اندیشه ی برتر نهایت بهره را ببرید و با تبدیل وبلاگ خود به وب سایت خواسته های خود را محقق کنید. هم اکنون اقدام کنید و از امکانات دامین و هاست رایگان برخوردار شوید http://designer.moshakhasat.com همچنین در صورتی که تمایل دارید از طریق وبلاگ خود کسب درآمد کنید آدرس زیر را نیز حتما ملاحظه بفرمایید http://www.moshakhasat.com/index.php?route=information/information&information_id=9 با تشکر 1345414621.86

موفقیت در کمین شماست

امروز گامی برای موفقیت برداشته اید؟ مجموعه ی آموزشی سریع خوانی همراه با نرم افزار ارائه شده توسط استاد بزرگ کتاب خوانی جهان مجموعه ی 7 راز بزرگ انگیزه مجموعه ی آموزشی استفاده از قدرت حافظه مجموعه ی آموزشی استفاده بهینه از شرایط بد و بدشانسی ها مجموعه ی آموزشی تفکر تحول برانگیز مجموعه ی آموزشی تمرکز جادویی مجموعه ی آموزشی راه های اجرایی کسب ثروت مجموعه ی آموزشی مثبت اندیشی و اعتماد به نفس مجموعه ی آموزشی پیروزی در تعاملات روزانه بسته ی آموزشی نکات طلایی برای موفقیت دانشجویان بسته ی آموزشی نکات طلایی در صحبت کردن با کودکان زود دیر می شود 335775991

فرید

با عرض سلام و خسته نباشید از ظاهر وبلاگتان این طور به نظر می رسد که برای آن زحمت کشیده اید ما هم می خواهیم شما را در این زمینه یاری برسانیم شما یقینا محدودیت هایی که یک وبلاگ دارد را به خوبی می دانید با این حال بد نیست مجددا آنها را با هم مرور کنیم: وجود یک تبلیغ ناخواسته و نامربوط با محتوای وبلاگ محدودیت در قالب های وبلاگ نداشتن فضای مناسب برای قرار دادن فیلم و عکس و فایل و ... سخت بودن افزودن یک امکان ساده، مانند نظرسنجی،آمارگیر جدید و ... عدم پشتیبانی از امکانات پیشرفته تر با این حال راهی ساده برای حل تمامی این مشکلات وجود دارد تبدیل وبلاگ به سایت به آدرس سایت مراجعه کنید و مراحل را دنبال نمایید و ظرف 24 ساعت از تمامی این مشکلات برای همیشه خلاصی پیدا کنید موفق باشید 2023743162

آرزو

سلام خوبيد ؟ دو تا مطلب اولتونو خوندم خيلي عالي بود خواستم ازتون تشکر کنم و همينطور ازتون دعوت کنم به سايت منم سر بزنيد و در صورتي که مايل بوديد يک وبلاگ خوب هم در سايت ما بسازيد شما فرد توانايي هستيد باعث افتخار مون هست به جمع کاربران سيستم وبلاگدهي ما بپيونديد ، www.sitearia.ir